უილიამ შექსპირი არის ინგლისური რენესანსის ეპოქის უდიდეს დრამატურგო და პოეტი, რომლის შემოქმედებამაც განუზომელი გავლენა მოახდინა მსოფლიო ლიტერატურის განვითარებაზე.
უილიამ შექსპირის შესახებ არსებული კვლევები ადასტურებს, რომ მისი ნაწარმოებები, რომლებიც მოიცავს 37 პიესას, 154 სონეტსა და სხვა პოეტურ ქმნილებებს, დღემდე რჩება ლიტერატურული გენიალურობის ეტალონად.
შექსპირის როლი მსოფლიო ლიტერატურაში უნიკალურია – მისი ნაწარმოებები ითარგმნა 100-ზე მეტ ენაზე და ყოველწლიურად იდგმება მსოფლიოს სხვადასხვა თეატრებში.
ოქსფორდის უნივერსიტეტის კვლევის თანახმად, შექსპირის ნაწარმოებები ყოველწლიურად 5000-ზე მეტ პროფესიონალურ დადგმას ითვლის მსოფლიო მასშტაბით.
შექსპირის შემოქმედება გამოირჩევა თემატური მრავალფეროვნებით – სიყვარული, ღალატი, ძალაუფლება, პატიოსნება, შურისძიება და სხვა უნივერსალური თემები, რომლებიც დღემდე აქტუალურია.
მისმა პერსონაჟებმა – ჰამლეტმა, მაკბეტმა, რომეომ და ჯულიეტამ, ოტელომ – შექმნეს არქეტიპული სახეები, რომლებიც კვლავ ახდენენ გავლენას თანამედროვე ლიტერატურასა და ხელოვნებაზე.
თანამედროვე კულტურაზე უილიამ შექსპირის გავლენა შეუფასებელია. მისი ნაწარმოებებს მუდმივად ვხვდებით კინოში, თეატრში, მუსიკასა და თანამედროვე ხელოვნების სხვა დარგებში.
ბრიტანული კინოინსტიტუტის მონაცემებით, მხოლოდ კინემატოგრაფში შექსპირის ნაწარმოებების 420-ზე მეტი კინო არსებობს.
ასევე შექსპირის ენობრივი მემკვიდრეობა შთამბეჭდავია – ინგლისური ენის ლექსიკონში 1700-ზე მეტი სიტყვა და ფრაზა სწორედ მის შემოქმედებას უკავშირდება.
მისი ციტატები და აფორიზმები დღემდე აქტიურად გამოიყენება ყოველდღიურ მეტყველებაში, ლიტერატურაში, მედიასა და კულტურაში.
უილიამ შექსპირის შემოქმედება არა მხოლოდ ლიტერატურული მემკვიდრეობაა, არამედ კულტურული ფენომენი, რომელიც კვლავ ახდენს გავლენას თანამედროვე საზოგადოებაზე, ხელოვნებასა და აზროვნებაზე.
მისი ნაწარმოებები რჩება უნივერსალური ადამიანური გამოცდილების, ემოციებისა და ღირებულებების გამომხატველ უმნიშვნელოვანეს წყაროდ.
უილიამ შექსპირის ბიოგრაფია
უილიამ შექსპირი დაიბადა 1564 წლის 23 აპრილს ინგლისის პატარა ქალაქ სტრატფორდ-აპონ-ეივონში.
მისი მამა, ჯონ შექსპირი, იყო ხელთათმანების მკერავი და ვაჭარი, რომელმაც მოგვიანებით მნიშვნელოვან მუნიციპალურ თანამდებობებსაც მიაღწია, მათ შორის გახდა ქალაქის ალდერმანი და ბეილიფი (მერის ექვივალენტი).
დედა, მერი არდენი, წარმოშობით იყო წარჩინებული ფერმერის ოჯახიდან.
შექსპირმა განათლება მიიღო სტრატფორდის სამეფო გრამატიკულ სკოლაში, სადაც სწავლობდა ლათინურ ენას, რიტორიკასა და კლასიკურ ლიტერატურას.
ოქსფორდის უნივერსიტეტის მკვლევართა მონაცემებით, იმდროინდელი სასკოლო პროგრამა მოიცავდა ოვიდიუსის, ვერგილიუსის და სხვა რომაელი ავტორების ნაწარმოებებს, რამაც მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია მის შემოქმედებაზე.
18 წლის ასაკში, 1582 წელს, უილიამ შექსპირი დაქორწინდა 26 წლის ენ ჰეთევეიზე.
მათი პირველი შვილი, სუზანა, დაიბადა 1583 წელს, ხოლო 1585 წელს დაიბადნენ ტყუპები – ჰამნეტი და ჯუდითი.
სემუელ შოენბაუმის ბიოგრაფიული კვლევის თანახმად, ჰამნეტი გარდაიცვალა 11 წლის ასაკში, რამაც სავარაუდოდ მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია შექსპირის შემოქმედებაზე.
1585-1592 წლებს შორის პერიოდში შექსპირი გადავიდა ლონდონში, სადაც დაიწყო თეატრალური კარიერა. ბრიტანეთის ეროვნული არქივის დოკუმენტების მიხედვით, 1592 წლისთვის ის უკვე მოღვაწეობდა ლონდონის თეატრალურ სცენაზე როგორც მსახიობი და დრამატურგი.
1594 წელს ის გახდა Lord Chamberlain’s Men-ის (შემდგომში King’s Men) თეატრალური დასის წევრი, რომელიც იმ დროის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული თეატრალური კომპანია იყო.
The Folger Shakespeare Library-ის მონაცემებით, 1599 წელს უილიამ შექსპირი გახდა Globe Theatre-ის თანამფლობელი, რამაც მას მნიშვნელოვანი ფინანსური სტაბილურობა მოუტანა.
თეატრში წილის ფლობა მას აძლევდა შემოსავლის 10%-ს ყველა წარმოდგენიდან, რაც იმ დროისთვის საკმაოდ სოლიდურ თანხას წარმოადგენდა.
დრამატურგიული შემოქმედება და შექსპირის სონეტები
შექსპირის დრამატურგიული მემკვიდრეობა მოიცავს 37 პიესას, რომლებიც იყოფა რამდენიმე ძირითად ჟანრად: ტრაგედიები, კომედიები, ისტორიული და რომანტიკული პიესები.
მისი შემოქმედება მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მსოფლიო ლიტერატურაზე უკვე 400 წელზე მეტია.
ტრაგედიები
შექსპირის ნაწარმოებებიდან ტრაგედიები წარმოადგენს მისი შემოქმედების მწვერვალს.
“ჰამლეტი” (1601) – ყველაზე ხშირად დადგმული პიესაა მსოფლიოში. UNESCO-ს მონაცემებით, იგი 75-ზე მეტ ენაზეა თარგმნილი. პიესაში დანიის პრინცის სულიერი ბრძოლა და შურისძიების თემა უნივერსალურ ხასიათს ატარებს.
“მაკბეტი” (1606) წარმოაჩენს ამბიციისა და ძალაუფლებისკენ სწრაფვის დამღუპველ შედეგებს.
“მეფე ლირი” (1605) გვიჩვენებს ოჯახურ ტრაგედიასა და ადამიანური სისუსტის საკითხებს, ხოლო “ოტელო” (1604) ეძღვნება ეჭვიანობის, ღალატისა და მანიპულაციის თემებს.
კომედიები
უილიამ შექსპირის ნაწარმოებებიდან კომედიები გამოირჩევა მახვილგონიერებითა და რთული სიუჟეტური ხაზებით.
“ზაფხულის ღამის სიზმარი” (1595) აერთიანებს ფანტასტიკურ და რეალურ სამყაროებს, სადაც ადამიანები და ზებუნებრივი არსებები ერთმანეთს ხვდებიან.
“აურზაური არაფრის გამო” (1598) წარმოადგენს რომანტიკული კომედიის საუკეთესო ნიმუშს, სადაც სიყვარული და ინტრიგები ერთმანეთს ერწყმის.
ისტორიული პიესები
ბრიტანეთის სამეფო ისტორიის დრამატიზაცია შექსპირის ნაწარმოებების მნიშვნელოვანი ნაწილია.
“რიჩარდ III” (1592) აღწერს ვარდების ომის პერიოდს და მეფის მორალურ დეგრადაციას.
“ჰენრი V” (1599) კი წარმოაჩენს იდეალური მონარქის სახეს. ოქსფორდის უნივერსიტეტის კვლევების თანახმად, ეს პიესები მნიშვნელოვნად განსაზღვრავდა ინგლისელების წარმოდგენას საკუთარ ისტორიაზე.
რომანტიკული პიესები და სონეტები
შექსპირის სონეტები წარმოადგენს პოეტური ხელოვნების შედევრებს. 154 სონეტი, რომელიც 1609 წელს გამოქვეყნდა, გვთავაზობს სიყვარულის, მეგობრობის, დროისა და სილამაზის ღრმა ფილოსოფიურ გააზრებას.
უილიამ შექსპირის სონეტები ინგლისური პოეზიის განვითარებაზე უდიდესი გავლენის მქონე ნიმუშებად რჩება.
“რომეო და ჯულიეტა” (1595) – სიყვარულის უკვდავი ისტორია, რომელიც დღემდე რჩება ყველაზე პოპულარულ რომანტიკულ ნაწარმოებად.
“ზამთრის ზღაპარი” (1611) კი აერთიანებს ტრაგიკულ და კომედიურ ელემენტებს, სადაც მთავარი თემებია მონანიება და შერიგება.
უილიამ შექსპირის სონეტების თემატური მრავალფეროვნება – დროის წარმავლობა, სიყვარული, ეჭვიანობა და სილამაზე – ეხმიანება მის დრამატულ ნაწარმოებებს.
შექსპირის დრამატული ნაწარმოებები გამოირჩევა კომპლექსური პერსონაჟებით, ღრმა ფსიქოლოგიური თემებითა და უნივერსალური თემებით.
დასკვნა: რატომ უნდა წავიკითხოთ შექსპირი დღეს?
უილიამ შექსპირის შესახებ საუბარი არასდროს ამოიწურება, ისევე როგორც მისი შემოქმედების მნიშვნელობა.
მაგრამ რატომ უნდა წავიკითხოთ შექსპირი XXI საუკუნეში?
1. უნივერსალურობა
შექსპირის ნაწარმოებები განაგრძობენ ჩვენზე რეზონირებას იმიტომ, რომ ისინი ეხებიან ადამიანური არსებობის ფუნდამენტურ ასპექტებს – სიყვარულს, შურს, ამბიციას, იდენტობას, ძალაუფლებას – რომლებიც არასდროს კარგავენ აქტუალობას.
2. ენის გამდიდრება
შექსპირის ენა არა მხოლოდ მდიდარი, არამედ შემოქმედებითიცაა. მისი მეტაფორები, ხატოვანი შედარებები და ნეოლოგიზმები გვთავაზობენ აზროვნების ახალ გზებს და რეალობის აღქმის ახალ საშუალებებს.
უილიამ შექსპირის სონეტები კი წარმოადგენს ენობრივი ექსპერიმენტების საუკეთესო ნიმუშებს.
3. კულტურული წიგნიერება
უილიამ შექსპირის ტექსტების ცოდნა გვეხმარება გავიგოთ უამრავი ალუზია და მინიშნება, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ლიტერატურაში, კინოში, მუსიკასა და კულტურაში.
4. ემოციური და ინტელექტუალური განვითარება
როგორც კვლევები გვიჩვენებს, შექსპირის ნაწარმოებების კითხვა აძლიერებს ემოციურ ინტელექტს, კრიტიკულ აზროვნებას და ენობრივ უნარებს.
მიუხედავად იმისა, რომ 400 წელზე მეტი გავიდა მისი გარდაცვალებიდან, უილიამ შექსპირი კვლავაც რჩება სამყაროს უდიდეს ლიტერატორად, რომლის ნაწარმოებებიც განაგრძობენ ახალი თაობების შთაგონებას, პროვოცირებას და დაფიქრებას.
წაიკითხეთ თუნდაც ერთი შექსპირის პიესა ან რამდენიმე შექსპირის სონეტი. დარწმუნდებით, რომ უილიამ შექსპირის სიტყვები დღესაც ისევე ცოცხლობენ, როგორც მაშინ, როცა ისინი პირველად გაჟღერდა ლონდონის “გლობუსის” თეატრის სცენაზე.
