1992 წლის 3 მარტი საქართველოს უახლეს ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ტრაგიკულ დღედ იქცა, როდესაც თბილისში ვერელი თორაძეების მრავალშვილიანი ოჯახის წევრების მასობრივი მკვლელობა მოხდა. ეს საშინელი დანაშაული, რომელმაც ქართული საზოგადოება შეძრა, დღემდე გამოუძიებელ საქმეთა სიაშია და მრავალ კითხვას ბადებს.
ვერელი თორაძეების ოჯახი გამორჩეული იყო არა მხოლოდ თავისი სიდიდით – 10 შვილით (5 ვაჟი და 5 ქალიშვილი), არამედ საზოგადოებაში დამკვიდრებული რეპუტაციითაც. ტრაგედიის დღეს ოჯახის 5 წევრი სასტიკად მოკლეს, ხოლო ორი წევრის ბედი დღემდე უცნობია – ისინი უგზო-უკვლოდ გაუჩინარდნენ.
90-იანი წლების დასაწყისი საქართველოსთვის უმძიმესი პერიოდი იყო – სამოქალაქო დაპირისპირება, კრიმინალის მკვეთრი ზრდა და სახელმწიფო ინსტიტუტების მოშლა ქვეყანაში ქაოსურ ვითარებას ქმნიდა. სწორედ ამ ფონზე მოხდა თორაძეების ტრაგედია, რომელიც თავისი მასშტაბითა და სისასტიკით გამოირჩეოდა იმ პერიოდის სხვა კრიმინალურ შემთხვევებს შორისაც კი.
31 წლის შემდეგაც კი, ეს საქმე რჩება ერთ-ერთ ყველაზე იდუმალ და გახმაურებულ გამოუძიებელ დანაშაულად საქართველოს კრიმინალურ ისტორიაში, რაც მიუთითებს როგორც დანაშაულის სირთულეზე, ასევე იმ პერიოდის საგამოძიებო სისტემის ნაკლოვანებებზე.
დაპირისპირების დასაწყისი
კონფლიქტი, რომელმაც საბოლოოდ ვერელი თორაძეების ტრაგიკულ მკვლელობამდე მიგვიყვანა, სათავეს 1991 წლიდან იღებს. ეს პერიოდი საქართველოში განსაკუთრებით რთული იყო – ქვეყანაში სამოქალაქო ომი მძვინვარებდა და კრიმინალური დაჯგუფებების გავლენა პიკს აღწევდა.
თავდაპირველად დაპირისპირება თორაძეების ოჯახსა და მხედრიონის წევრებს შორის პირად ნიადაგზე დაიწყო. სიტუაციის სიმძიმის გათვალისწინებით, კონფლიქტის მოგვარებაში ჩაერთო იმ დროისთვის გავლენიანი კანონიერი ქურდი პაატა ჩლაიძე, რომელიც შეეცადა მხარეებს შორის შუამავლის როლი შეესრულებინა და დაპირისპირება მშვიდობიანად მოეგვარებინა.
თუმცა, მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა. სიტუაცია კრიტიკულ ზღვარს მიუახლოვდა, როდესაც თორაძეები ე.წ. “შეხვედრაზე” წაიყვანეს. ეს შეხვედრა თავიდანვე ხაფანგად იყო დაგეგმილი – მათ წინააღმდეგ 30-მდე “მხედრიონელმა” ცეცხლი გახსნა, რა დროსაც 3 ძმა და მათი მეგობარი დაიჭრა, დაჭრილები კი ადგილზევე დატოვეს. ეს ინციდენტი გახდა პირველი სერიოზული შეტაკება, რომელმაც კონფლიქტი ახალ, უფრო სახიფათო ფაზაში გადაიყვანა.
ამ პერიოდში მსგავსი დაპირისპირებები საკმაოდ ხშირი იყო საქართველოში. 1991-1995 წლებში კრიმინალურ დაჯგუფებებს შორის კონფლიქტების შედეგად ასობით ადამიანი დაიღუპა. ვერელი თორაძეების შემთხვევა კი განსაკუთრებული სისასტიკით გამოირჩეოდა, რაც მიუთითებდა კონფლიქტის პირად და შურისძიებით ხასიათზე.
ვერელი თორაძეების ტრაგედიის დღე
1992 წლის 3 მარტი თორაძეების ოჯახისთვის საბედისწერო დღედ იქცა. დილით, მშობლები თავიანთ შვილთან ერთად ექიმთან მიემართებოდნენ, როდესაც ვერის სასაფლაოსთან მათი მანქანა უცნობმა პირებმა დაცხრილეს. თავდასხმის შედეგად სამივე მგზავრი ადგილზე გარდაიცვალა, რითაც დაიწყო იმ დღის სისხლიანი მოვლენების ჯაჭვი.
ტრაგედია ამით არ დასრულებულა. იმავე დღეს, შეიარაღებული პირების ჯგუფმა თორაძეების საცხოვრებელ სახლს ალყა შემოარტყა. ოჯახის ორმა წევრმა – ძმებმა იმედო და კახა თორაძეებმა მეზობლის სახლში სცადეს თავის შეფარება, თუმცა თავდამსხმელებმა მათ იქაც მიაგნეს. შედეგად, ორივე ძმა ადგილზე დახვრიტეს.
ერთ დღეში თორაძეების ოჯახის ხუთი წევრი დაიღუპა, რაც 90-იანი წლების საქართველოში მიმდინარე კრიმინალური დაპირისპირებების ერთ-ერთ ყველაზე სისხლიან ეპიზოდად იქცა. ამ მოვლენებმა მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია იმდროინდელი თბილისის კრიმინალურ ვითარებაზე და საზოგადოების კოლექტიურ მეხსიერებაში ერთ-ერთ ყველაზე ტრაგიკულ მოვლენად დარჩა.
გაუჩინარებული ძმები
ვერელი თორაძეების საქმეში ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე და საგანგაშო ეპიზოდი ძმების – ზაზა და პაატა თორაძეების გაუჩინარებაა. უფროსი ძმა ზაზა თორაძე ჩვეულებრივ დილას გავიდა სახლიდან და მას შემდეგ მისი კვალი გაქრა. ოჯახის წევრების თქმით, ზაზას არანაირი კონფლიქტი არ ჰქონია ვინმესთან და მისი გაუჩინარება სრულიად მოულოდნელი იყო.
კიდევ უფრო შემაშფოთებელი გახდა სიტუაცია, როდესაც ორი წლის შემდეგ, მისი უმცროსი ძმა, 17 წლის პაატა თორაძეც გაუჩინარდა. პაატას გაუჩინარებას წინ უძღოდა პოლიციის მიერ მისი გაჩერების ფაქტი, რაც კითხვებს აჩენს სამართალდამცავი ორგანოების შესაძლო როლზე ამ საქმეში. მოწმეების თქმით, პაატა ბოლოს სწორედ პოლიციის თანამშრომლებთან ერთად ნახეს.
ორივე ძმის გაუჩინარება დღემდე გაუხსნელ საქმედ რჩება. მიუხედავად მრავალი გამოძიებისა და ოჯახის მცდელობებისა მიეკვლიათ მათთვის, არც ერთი ძმის ბედი არ არის ცნობილი. ეს შემთხვევები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინებით, რომ 1990-იან წლებში საქართველოში მსგავსი გაუჩინარების არაერთი შემთხვევა დაფიქსირდა, რაც იმ პერიოდის სისტემურ პრობლემებზე მიუთითებს.
ამ ტრაგიკულმა მოვლენებმა არა მხოლოდ თორაძეების ოჯახზე, არამედ მთელ საზოგადოებაზე მოახდინა მძიმე გავლენა და დღემდე რჩება ერთ-ერთ ყველაზე მტკივნეულ გაუხსნელ საქმედ საქართველოს უახლეს ისტორიაში.
გამოძიების მდგომარეობა
ვერელი თორაძეების მკვლელობის საქმე, რომელიც საქართველოს უახლესი ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე შემზარავ შემთხვევად რჩება, დღემდე გამოუძიებელია. ამდენი წლის გასვლის მიუხედავად, მკვლელობის მოტივი და შემსრულებლები კვლავ უცნობია. განსაკუთრებით მძიმეა ის ფაქტი, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის 25-წლიანი ვადის გასვლის გამო, საქმის გამოძიება იურიდიულად შეუძლებელი გახდა.
ტრაგედიიდან გადარჩენილი თამარ თორაძე, რომელიც მკვლელობის დროს სახლში არ იმყოფებოდა, დღემდე აქტიურად იბრძვის სიმართლის დასადგენად. მისი განუწყვეტელი ძალისხმევის შედეგად, 2020 წელს საქართველოს პროკურატურამ მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგა და ამერიკის შეერთებული შტატების სამართალდამცავ ორგანოებს სამართლებრივი დახმარების თხოვნით მიმართა.
ეს გადაწყვეტილება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან არსებობს ვარაუდი, რომ საქმესთან დაკავშირებული გარკვეული მტკიცებულებები და ინფორმაცია შესაძლოა აშშ-ის ტერიტორიაზე იყოს.
მიუხედავად იმისა, რომ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყება უკვე შეუძლებელია, თამარ თორაძის მიზანია საზოგადოებამ მაინც შეიტყოს სიმართლე მისი ოჯახის ტრაგედიის შესახებ. საქმის გამოუძიებლობა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს 90-იანი წლების საქართველოში არსებულ მართლმსაჯულების სისტემის სისუსტეს და იმ პერიოდის დანაშაულებზე სათანადო რეაგირების ნაკლებობას.
თორაძეების ოჯახის ტრაგედია წარმოადგენს 90-იანი წლების საქართველოს კრიმინალური ქაოსის ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე და შემზარავ ფურცელს. ეს საქმე გახდა სიმბოლო იმ პერიოდის უსამართლობისა და ძალადობისა, როდესაც ქვეყანაში სამართალდამცავი სისტემა პრაქტიკულად პარალიზებული იყო, ხოლო კრიმინალური დაჯგუფებები თითქმის შეუზღუდავად მოქმედებდნენ.
30 წელზე მეტია გასული ამ ტრაგედიიდან, თუმცა საქმე დღემდე გაუხსნელი რჩება. მიუხედავად იმისა, რომ წლების განმავლობაში არაერთი ვერსია გაჟღერდა და გამოძიება რამდენჯერმე განახლდა, კონკრეტული დამნაშავეები არ გამოვლენილან.
ოჯახის გადარჩენილი წევრები, განსაკუთრებით კი თორაძეების შვილები, დღემდე აგრძელებენ ბრძოლას სიმართლის დასადგენად და სამართლიანობის აღსადგენად.
ვერელი თორაძეების საქმე კვლავ რჩება მნიშვნელოვან გამოწვევად სამართალდამცავი ორგანოებისთვის და ტესტად ქართული მართლმსაჯულების სისტემისთვის – რამდენად შეუძლია მას წლების შემდეგაც კი უზრუნველყოს სამართლიანობის აღდგენა.
