მთაწმინდის პანთეონი – ქართული კულტურის უკვდავი სიმბოლო

მარტი 6, 2025
ღირსშესანიშნაობები

მთაწმინდის პანთეონი საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ძეგლი და ეროვნული სიამაყის სიმბოლო, მდებარეობს თბილისის ცენტრში, მთაწმინდის მთის კალთებზე, სადაც ქართული ლიტერატურის, ხელოვნების, მეცნიერებისა და კულტურის წარმომადგენლები განისვენებენ.

პანთეონის იდეა დაკავშირებულია ქართველი ერის სულიერ აღორძინებასთან და ეროვნული თვითშეგნების გაძლიერებასთან. ეს არის ადგილი, სადაც თავმოყრილია საქართველოს უდიდესი მოაზროვნეების, მწერლების, მეცნიერების, ხელოვანებისა და საზოგადო მოღვაწეების საფლავები.

ეს არის ადგილი, სადაც თითოეული საფლავი არა მხოლოდ კონკრეტული ადამიანის ხსოვნისთვისაა, არამედ მთლიანი ეროვნული მეხსიერების ნაწილია. მთაწმინდის პანთეონი თბილისში ის ადგილია, სადაც წარსული, აწმყო და მომავალი ერთმანეთს ერწყმის და ქმნის ქართული კულტურის ცოცხალ მატიანეს.

პანთეონის ისტორია

მთაწმინდის პანთეონის ისტორია XIX საუკუნიდან იწყება. თავდაპირველად, ეს ადგილი ჩვეულებრივი სასაფლაო იყო, რომელიც მამა დავითის ეკლესიის გარშემო ჩამოყალიბდა.

დროთა განმავლობაში მთაწმინდის პანთეონი იქცა ქართველი მწერლებისა და საზოგადო მოღვაწეების საპატიო განსასვენებელ ადგილად. სწორედ აქ განისვენებენ ის ადამიანები, რომელთა სიტყვებმა და საქმიანობამ ქართული კულტურის და ეროვნული თვითმყოფადობის ჩამოყალიბებაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა.

მთაწმინდის პანთეონი თბილისში – კულტურული ტურიზმის ცენტრი

მთაწმინდის პანთეონი საქართველოს კულტურული ტურიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია. უცხოელი სტუმრებისთვის ეს არის უნიკალური შესაძლებლობა, გაეცნონ ქართველი ერის სულიერ ფასეულობებს, ეროვნულ გმირებსა და კულტურის რჩეულ ადამიანებს.

მისი უნიკალური მდებარეობა, თბილისის ულამაზესი ხედები და სულიერი სიმშვიდე, აქ მოსულ თითოეულ ადამიანს განსაკუთრებულ განწყობას უქმნის.

ეს არ არის მხოლოდ ტურისტული ადგილი – ეს არის ადგილი, სადაც თითოეული საფლავი ისტორიის ცოცხალი მემატიანეა. მთაწმინდის ფერდობზე საფლავებს შორის სეირნობა ერთგვარი მოგზაურობაა ქართული კულტურის ფესვებში, სადაც ყოველი საფლავი ახალი თავია ეროვნული მეხსიერებისა.

მნიშვნელობა თანამედროვე ეპოქაში

დღეს, მთაწმინდის პანთეონი საქართველოს კულტურულ და საგანმანათლებლო ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ეს არის ადგილი, სადაც სკოლის მოსწავლეები, სტუდენტები, ისტორიკოსები და კულტურის მოყვარულები ხშირად მიდიან, რათა უკეთესად გაიაზრონ ქართული კულტურისა და ისტორიის განვითარების გზა.

მთაწმინდის პანთეონის სიჩუმეში, მარადიული მშვიდობის ფონზე, ისინი ხვდებიან, რომ ეს არის ადგილი, სადაც ქართული კულტურა, სიტყვა და მეხსიერება ერთიან სივრცეს ქმნის. აქ თითოეული საფლავი ცალკე ისტორიაა, მაგრამ ერთად ისინი ქმნიან ერთიან სურათს – საქართველოს, თავისი ტკივილით, ბრძოლით, სიყვარულითა და სულიერი სიძლიერით.

მთაწმინდის პანთეონი – ეს არის უკვდავების ბაღი, სადაც ქართული კულტურის ფესვები საუკუნეებს გასცდა და მომავლისკენ მიისწრაფის.

მთაწმინდის პანთეონი წარმოადგენს არა მხოლოდ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის უმნიშვნელოვანეს ძეგლს, არამედ ქართული სულიერების, ინტელექტუალური აზროვნებისა და შემოქმედებითი გენიის სიმბოლურ სავანეს.

ეს წმინდა ადგილი აერთიანებს საუკუნეების განმავლობაში მოღვაწე გამოჩენილ პიროვნებებს, რომელთა ცხოვრება და მოღვაწეობა განუყოფლად არის დაკავშირებული ქართული კულტურის, ლიტერატურის, ხელოვნებისა და საზოგადოებრივი აზრის განვითარებასთან.

პანთეონის მნიშვნელობა სცდება მხოლოდ მემორიალურ ფუნქციას – ის წარმოადგენს ცოცხალ ორგანიზმს, სადაც თაობები ეზიარებიან ეროვნულ ღირებულებებს და იღებენ შთაგონებას წარსულის დიდი მოღვაწეების ცხოვრებისა და შემოქმედებისგან. აქ დაკრძალული თითოეული პიროვნება თავისი უნიკალური წვლილით აყალიბებს ქართული კულტურის მრავალფეროვან მოზაიკას.

დღესდღეობით მთაწმინდის პანთეონი რჩება ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კულტურულ-საგანმანათლებლო კერად, სადაც ხდება ეროვნული მეხსიერების შენარჩუნება და გადაცემა მომავალი თაობებისთვის. ის არის ცოცხალი მოწმე საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის სიმდიდრისა და მრავალფეროვნებისა, რომელიც კვლავაც აგრძელებს თავის მისიას – იყოს ქართული სულიერებისა და კულტურის უკვდავი სიმბოლო.

მთაწმინდის პანთეონში დაკრძალულები – სრული სია

პანთეონში განისვენებენ როგორც მწერლები და პოეტები, ისე მეცნიერები, საზოგადო მოღვაწეები, პოლიტიკოსები და მსახიობები. მათი ჩამონათვალი და მოკლე დახასიათება ასე გამოიყურება:

მწერლები და საზოგადო მოღვაწეები

ალექსანდრე გრიბოედოვი (1795-1829) – რუსი დიპლომატი და დრამატურგი, რომელიც ტრაგიკულად დაიღუპა ირანში საელჩოს დარბევის დროს. მისი სახელი მჭიდროდაა დაკავშირებული საქართველოსთან.

ნინო ჭავჭავაძე (1812-1857) – ალექსანდრე ჭავჭავაძის ასული, ალექსანდრე გრიბოედოვის მეუღლე. მისი ცხოვრება ტრაგიკული სიყვარულის სიმბოლოდ იქცა ქართულ კულტურაში.

დიმიტრი ყიფიანი (1814-1887) – გამოჩენილი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი და პუბლიცისტი, რომელიც ქართველი ხალხის ეროვნული უფლებების დაცვისთვის იბრძოდა.

ილია ჭავჭავაძე (1837-1907) – ეროვნული მოძრაობის ლიდერი, მწერალი, პოეტი და პუბლიცისტი, რომელიც საქართველოს “ერის მამად” ითვლება და საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანად არის შერაცხული.

აკაკი წერეთელი (1840-1915) – გამოჩენილი ქართველი პოეტი და საზოგადო მოღვაწე, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, რომელიც ილია ჭავჭავაძესთან ერთად “თერგდალეულთა” მოძრაობის სათავეში იდგა.

ოლღა გურამიშვილი (1842-1927) – ილია ჭავჭავაძის მეუღლე, საზოგადო მოღვაწე, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ქართული კულტურისა და განათლების განვითარებაში.

ნიკო ნიკოლაძე (1843-1928) – გამოჩენილი ქართველი პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე და რეფორმატორი, რომელიც აქტიურად ავითარებდა ქართულ ჟურნალისტიკასა და ურბანულ განაშენიანებას.

დავით ერისთავი (1847-1890) – დრამატურგი, რეჟისორი და საზოგადო მოღვაწე, ქართული პროფესიული თეატრის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

დავით კლდიაშვილი (1862-1931) – რეალისტი მწერალი და დრამატურგი, რომლის შემოქმედება გამორჩეულია სოციალური პრობლემატიკის ღრმა ანალიზით.

ზაქარია ჭიჭინაძე (1853-1931) – მწერალი, გამომცემელი და ეთნოგრაფი, რომელმაც უდიდესი წვლილი შეიტანა ქართული ისტორიული მასალების შეგროვებაში.

ანასტასია თუმანიშვილი-წერეთელი (1849-1932) – მწერალი, მთარგმნელი და საზოგადო მოღვაწე, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა ქართული ლიტერატურის განვითარებაში.

ვასილ ბარნოვი (1856-1934) – ისტორიული რომანების ავტორი, რომელმაც ქართული წარსული ფართო მკითხველისთვის ხელმისაწვდომი გახადა.

ვაჟა-ფშაველა (1861-1915) – ქართული ლიტერატურის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი, პოეტი და პროზაიკოსი, რომლის შემოქმედება ფილოსოფიური სიღრმითა და მთის თემატიკით გამოირჩევა.

ნიკოლოზ ბარათაშვილი (1817-1845) – ქართული რომანტიზმის უბრწყინვალესი წარმომადგენელი, რომლის ლექსებიც ღრმა ფილოსოფიურ აზრს ატარებენ. მის კალამს ეკუთვნის უკვდავი პოემა “მერანი”.

იაკობ გოგებაშვილი (1840-1912) – გამოჩენილი ქართველი პედაგოგი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, ქართული პედაგოგიკის ფუძემდებელი, “დედა ენის” ავტორი.

სოლომონ დოდაშვილი (1805-1836) – ფილოსოფოსი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, 1832 წლის შეთქმულების ერთ-ერთი მეთაური, რომელიც გადასახლებაში გარდაიცვალა.

გალაკტიონ ტაბიძე (1892-1959) – ქართული პოეზიის რეფორმატორი, რომელსაც “პოეტთა მეფეს” უწოდებდნენ. მისი შემოქმედება გამოირჩევა ფორმის სრულყოფილებითა და შინაარსის სიღრმით.

ლეო ქიაჩელი (1882-1963) – პროზაიკოსი, რომლის ნაწარმოებებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ქართული პროზის განვითარებაში.

იოსებ გრიშაშვილი (1889-1965) – პოეტი, მკვლევარი და ბიბლიოფილი, თბილისური პოეზიის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო წარმომადგენელი.

გიორგი ლეონიძე (1897-1966) – პოეტი და ლიტერატურათმცოდნე, რომლის შემოქმედებაში ჰარმონიულადაა შერწყმული ქართული ფოლკლორი და თანამედროვე პოეტური ტრადიციები.

სიმონ ჩიქოვანი (1902-1966) – პოეტი და მთარგმნელი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქართული პოეზიის განვითარებაში.

ოთარ ჭილაძე (1933-2009) – პროზაიკოსი და პოეტი, რომლის ნაწარმოებები გამოირჩევა ფილოსოფიური სიღრმითა და მხატვრული ფორმის ორიგინალურობით.

ნოდარ დუმბაძე (1928-1984) – მწერალი, რომლის ნაწარმოებები გამოირჩევა ჰუმანიზმით, თბილი იუმორითა და სიცოცხლის სიყვარულით.

ანა კალანდაძე (1924-2008) – პოეტი, რომლის შემოქმედებაში ერთიანდება რელიგიური თემატიკა და ქართული პოეტური ტრადიციები.

მუხრან მაჭავარიანი (1929-2010) – პოეტი, რომლის შემოქმედება გამოირჩევა ეროვნული მოტივებითა და სამოქალაქო მოტივებით.

ჭაბუა ამირეჯიბი (1921-2013) – მწერალი, რომლის რომანი “დათა თუთაშხია” ქართული ლიტერატურის კლასიკად იქცა.

ბაჩანა ბრეგვაძე (1936-2016) – მთარგმნელი და ფილოსოფოსი, რომელმაც ქართულად თარგმნა მსოფლიო ფილოსოფიური და ლიტერატურული კლასიკის მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები.

ჯანსუღ ჩარკვიანი (1931-2017) – პოეტი, რომლის ლექსები გამოირჩევა ორიგინალური ფორმითა და ღრმა ფილოსოფიური შინაარსით.

რევაზ გაბრიაძე (1936-2021) – მრავალმხრივი ხელოვანი: მწერალი, დრამატურგი, მხატვარი, კინორეჟისორი, სკულპტორი და თეატრის რეჟისორი, თბილისის მარიონეტების თეატრის დამაარსებელი.

მეცნიერები და აკადემიკოსები

ნიკოლოზ ბერძენიშვილი (1894-1965) – ისტორიკოსი, აკადემიკოსი, რომელმაც ფუნდამენტური წვლილი შეიტანა ქართული ისტორიოგრაფიის განვითარებაში.

ილია ვეკუა (1907-1977) – მათემატიკოსი, აკადემიკოსი და საზოგადო მოღვაწე, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი, რომელმაც უდიდესი წვლილი შეიტანა მათემატიკური სკოლის განვითარებაში.

ექვთიმე თაყაიშვილი (1863-1953) – ისტორიკოსი, არქეოლოგი და საზოგადო მოღვაწე, რომელიც ერის განძად არის აღიარებული. ემიგრაციაში წაიღო და დაიცვა საქართველოს საგანძური საფრანგეთში, რის გამოც საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა.

ნიკოლოზ მუსხელიშვილი (1891-1976) – მათემატიკოსი, მექანიკოსი, აკადემიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პირველი პრეზიდენტი.

ალექსანდრე ცაგარელი (1844-1929) – ფილოლოგი, ისტორიკოსი და საზოგადო მოღვაწე, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა ქართული ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის კვლევაში.

მოსე ჯანაშვილი (1855-1934) – ისტორიკოსი, ფილოლოგი და პედაგოგი, რომელმაც უდიდესი წვლილი შეიტანა ქართული ისტორიული წყაროების კვლევასა და პოპულარიზაციაში.

სიმონ ჯანაშია (1900-1947) – ისტორიკოსი, აკადემიკოსი, რომელიც თანამედროვე ქართული ისტორიოგრაფიული სკოლის ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლება.

ანზორ ერქომაიშვილი (1940-2021) – ეთნომუსიკოლოგი, ფოლკლორისტი, ანსამბლ “რუსთავის” ხელმძღვანელი, რომელმაც უდიდესი წვლილი შეიტანა ქართული ხალხური სიმღერის შენარჩუნებასა და პოპულარიზაციაში.

პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწეები

მერაბ კოსტავა (1939-1989) – ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, დისიდენტი და პოეტი, რომელიც საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლის სიმბოლოდ იქცა.

ქაქუცა ჩოლოყაშვილი (1888-1930) – სამხედრო მოღვაწე, საქართველოს ეროვნული გმირი, რომელმაც 1920-იან წლებში ხელმძღვანელობდა შეიარაღებულ წინააღმდეგობას საბჭოთა ოკუპაციის წინააღმდეგ.

ზვიად გამსახურდია (1939-1993) – საქართველოს პირველი პრეზიდენტი, ეროვნული მოძრაობის ლიდერი, მწერალი და მეცნიერი, რომელმაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვებაში.

კეკე გელაძე (1858-1937) – იოსებ სტალინის დედა, რომელიც თავისი ვაჟის გამო ისტორიის ნაწილი გახდა.

გიორგი კვინიტაძე (1874-1970) – სამხედრო მოღვაწე, გენერალი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჯარების მთავარსარდალი, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა ქართული სამხედრო ხელოვნების განვითარებაში.

ხელოვნების, თეატრისა და მუსიკის წარმომადგენლები

ვასო აბაშიძე (1854-1926) – თეატრისა და კინოს მსახიობი, რეჟისორი, ქართული პროფესიული თეატრის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, რომელმაც შექმნა მრავალი დაუვიწყარი სასცენო სახე.

ლადო გუდიაშვილი (1896-1980) – მხატვარი, რომლის შემოქმედება წარმოადგენს ქართული მხატვრობის ოქროს ფონდს. მისი ნამუშევრები გამოირჩევა ორიგინალური სტილით და ფერთა მდიდარი პალიტრით.

სერგო ზაქარიაძე (1909-1971) – თეატრისა და კინოს მსახიობი, რომელმაც შექმნა კლასიკური კინოსახეები ფილმებში “ჯარისკაცის მამა” და “ფიროსმანი”. მიღებული აქვს უმაღლესი საერთაშორისო აღიარება.

კოტე მარჯანიშვილი (1872-1933) – რეჟისორი, ქართული თეატრალური ხელოვნების რეფორმატორი, რომელმაც შექმნა ახალი თეატრალური ესთეტიკა და აღზარდა მსახიობთა მთელი თაობა.

შალვა დადიანი (1874-1959) – დრამატურგი, პროზაიკოსი და თეატრალური მოღვაწე, რომლის პიესები ქართული თეატრის რეპერტუარის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდა.

იაკობ ნიკოლაძე (1876-1951) – მოქანდაკე, ქართული პროფესიული სკულპტურის ფუძემდებელი, რომლის ნამუშევრები გამოირჩევა პლასტიკური ფორმის სრულყოფილებით.

ივანე ფალიაშვილი (1868-1934) – კომპოზიტორი, ქართული პროფესიული მუსიკალური ხელოვნების ფუძემდებელი, ოპერების “აბესალომ და ეთერი” და “დაისი” ავტორი.

აკაკი ხორავა (1895-1972) – თეატრისა და კინოს მსახიობი, რომელმაც შექმნა კლასიკური სასცენო სახეები, განსაკუთრებით ტრაგიკულ როლებში, და იყო შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრის წამყვანი მსახიობი.

ვახტანგ ჭაბუკიანი (1910-1992) – მოცეკვავე და ქორეოგრაფი, ქართული პროფესიული ბალეტის ფუძემდებელი, რომელმაც მსოფლიო აღიარება მოიპოვა როგორც მოცეკვავემ და ბალეტმეისტერმა.

მეცნიერები და აკადემიკოსები

ნიკო მუსხელიშვილი (1891-1976) – გამოჩენილი მათემატიკოსი, აკადემიკოსი, რომლის კვლევებმა მსოფლიო აღიარება მოიპოვა.

ნიკო ბერძენიშვილი (1894-1965) – ისტორიკოსი, აკადემიკოსი, რომლის შრომები განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა ქართული ისტორიოგრაფიისთვის.

მთაწმინდის პანთეონიდან გადმოსვენებულები

პანთეონის ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს იმ პიროვნებებს, რომლებიც სხვადასხვა დროს დაკრძალეს მთაწმინდაზე, თუმცა მოგვიანებით სხვა სასაფლაოებზე გადაასვენეს.

მათი ცხოვრება და მოღვაწეობა საბჭოთა პერიოდის პოლიტიკურ კონტექსტთან არის დაკავშირებული. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, 1990-იანი წლების დასაწყისში, ზოგიერთი პოლიტიკური მოღვაწის ნეშტი გადაასვენეს სხვა ადგილას.

ფილიპე მახარაძე (1868-1941) – საბჭოთა პოლიტიკური მოღვაწე, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში იყო საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების ერთ-ერთი ლიდერი. გადასვენებულია ხუდადოვის სასაფლაოზე.
მიხა ცხაკაია (1865-1950) – საბჭოთა პერიოდის პარტიული მოღვაწე, რომელსაც მნიშვნელოვანი პოზიციები ეკავა საქართველოს კომუნისტურ პარტიაში. გადასვენებულია ხუდადოვის სასაფლაოზე.
სიმონ ჯუღელი (1886-1937) – რევოლუციონერი და საბჭოთა პოლიტიკური მოღვაწე, რომელიც აქტიურად მონაწილეობდა კომუნისტური სისტემის ჩამოყალიბებაში. გადასენებულია ხუდადოვის სასაფლაოზე.
სილიბისტრო თოდრია(1862-1926) – ქართველი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, რომელიც აქტიურად იყო ჩართული ეროვნულ მოძრაობასა და სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში. ცნობილი იყო თავისი პრინციპულობითა და ხალხის ინტერესების დაცვისადმი ერთგულებით. გადასვენებულია ხუდადოვის სასაფლაოზე.