ევროპის საბჭო წარმოადგენს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საერთაშორისო ორგანიზაციას ევროპის კონტინენტზე, რომელიც დაარსდა 1949 წელს და დღეისათვის აერთიანებს 46 წევრ სახელმწიფოს. ეს ორგანიზაცია მოიცავს პრაქტიკულად მთელ ევროპულ კონტინენტს. მისი წევრობა ღიაა ნებისმიერი ევროპული სახელმწიფოსთვის, რომელიც აღიარებს კანონის უზენაესობას და უზრუნველყოფს ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების დაცვას თავისი მოქალაქეებისთვის.
ორგანიზაციის მთავარი შტაბ-ბინა მდებარეობს სტრასბურგში, საფრანგეთში, სადაც განთავსებულია ევროპის საბჭოს ძირითადი ინსტიტუტები, მათ შორის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო. სწორედ ამ ქალაქიდან კოორდინირდება ორგანიზაციის მრავალმხრივი საქმიანობა დემოკრატიის, ადამიანის უფლებებისა და კანონის უზენაესობის სფეროებში.
ევროპის საბჭოს ძირითადი მიზნებია:
- ადამიანის უფლებების დაცვის უზრუნველყოფა
- დემოკრატიული პრინციპების განმტკიცება
- კანონის უზენაესობის დაცვა
- ევროპული კულტურული იდენტობის ხელშეწყობა
- სოციალური პრობლემების გადაჭრის გზების ძიება
ორგანიზაცია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ევროპული სამართლებრივი სტანდარტების ჩამოყალიბებაში და აქტიურად მუშაობს ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა კორუფციასთან ბრძოლა, ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლა, ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლა და ადამიანთა უფლებების დაცვა. ევროპის საბჭოს ფარგლებში მიღებულია 200-ზე მეტი კონვენცია და ხელშეკრულება, რომლებიც აყალიბებს საერთო ევროპულ სამართლებრივ სივრცეს.
ევროსაბჭოს ისტორიული განვითარება
ევროსაბჭოს შექმნას წინ უძღოდა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც ევროპა დგას ახალი გამოწვევების წინაშე. 1946 წლის 19 სექტემბერს, ციურიხის უნივერსიტეტში გამართულ ისტორიულ გამოსვლაში, ბრიტანეთის ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა უინსტონ ჩერჩილმა პირველად წამოაყენა “ევროპის გაერთიანებული შტატების” იდეა. მან ხაზი გაუსვა ევროპული ქვეყნების თანამშრომლობის აუცილებლობას მშვიდობის შენარჩუნებისა და დემოკრატიული ღირებულებების დაცვისთვის.
1949 წლის 5 მაისს ლონდონში, სენტ-ჯეიმსის სასახლეში, ათმა დამფუძნებელმა სახელმწიფომ – ბელგიამ, დანიამ, საფრანგეთმა, ირლანდიამ, იტალიამ, ლუქსემბურგმა, ნიდერლანდებმა, ნორვეგიამ, შვედეთმა და გაერთიანებულმა სამეფომ – ხელი მოაწერეს ლონდონის ხელშეკრულებას, რითაც ოფიციალურად დაფუძნდა ევროპის საბჭო.
ორგანიზაციის პირველი ისტორიული სხდომა გაიმართა სტრასბურგში 1949 წლის 8 აგვისტოს, რომელიც შემდგომში ევროპის საბჭოს მუდმივ შტაბ-ბინად იქცა. პირველ სხდომაზე განიხილეს ორგანიზაციის სტრუქტურა, მიზნები და სამომავლო გეგმები. სწორედ ამ შეხვედრაზე ჩაეყარა საფუძველი იმ ინსტიტუციურ მექანიზმებს, რომლებიც დღემდე წარმატებით ფუნქციონირებენ.
ევროპის საბჭოს დაარსება წარმოადგენდა მნიშვნელოვან ნაბიჯს ევროპული ინტეგრაციის გზაზე და გახდა პირველი პან-ევროპული ორგანიზაცია, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა ევროპული ერთიანობის იდეის პრაქტიკულ განხორციელებას.
ევროპის საბჭოს ძირითადი ორგანოები
ევროსაბჭოს სტრუქტურა ოთხი მთავარი ორგანოსგან შედგება, რომლებიც უზრუნველყოფენ ორგანიზაციის ეფექტურ ფუნქციონირებას:
მინისტრთა კომიტეტი წარმოადგენს ევროსაბჭოს უმაღლეს გადაწყვეტილების მიმღებ ორგანოს. იგი შედგება წევრი ქვეყნების საგარეო საქმეთა მინისტრებისგან ან მათი მუდმივი დიპლომატიური წარმომადგენლებისგან. კომიტეტი იღებს მნიშვნელოვან პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებს, ამტკიცებს ორგანიზაციის ბიუჯეტს და ზედამხედველობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულებას. კომიტეტი წელიწადში მინიმუმ ორჯერ იკრიბება მინისტრების დონეზე.
საპარლამენტო ასამბლეა წარმოადგენს ევროსაბჭოს სათათბირო ორგანოს, რომელიც შედგება 324 წევრისგან (და იმდენივე შემცვლელისგან), რომლებიც წარმოადგენენ 46 წევრი სახელმწიფოს ეროვნულ პარლამენტებს. ასამბლეა განიხილავს აქტუალურ საკითხებს, იღებს რეზოლუციებს და რეკომენდაციებს, ირჩევს ევროსაბჭოს გენერალურ მდივანს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მოსამართლეებს.
გენერალური მდივანი არის ევროსაბჭოს მთავარი აღმასრულებელი პირი, რომელიც აირჩევა საპარლამენტო ასამბლეის მიერ 5 წლის ვადით. იგი პასუხისმგებელია ორგანიზაციის სტრატეგიულ ხელმძღვანელობაზე და ყოველდღიურ მართვაზე. გენერალური მდივანი წარმოადგენს ორგანიზაციას საერთაშორისო არენაზე და კოორდინაციას უწევს ევროსაბჭოს სხვადასხვა ორგანოების მუშაობას.
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არის ევროსაბჭოს სასამართლო ორგანო, რომელიც განიხილავს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის დარღვევებთან დაკავშირებულ საჩივრებს. სასამართლო შედგება 46 მოსამართლისგან (თითო მოსამართლე თითოეული წევრი სახელმწიფოდან). 1959 წლიდან დღემდე სასამართლომ განიხილა 800,000-ზე მეტი საქმე და გამოიტანა 23,000-ზე მეტი გადაწყვეტილება. სასამართლოს გადაწყვეტილებები სავალდებულოა შესასრულებლად წევრი სახელმწიფოებისთვის.
ეს ოთხი ორგანო მჭიდროდ თანამშრომლობს ერთმანეთთან ევროსაბჭოს მიზნების მისაღწევად, რაც მოიცავს დემოკრატიის, ადამიანის უფლებებისა და კანონის უზენაესობის დაცვასა და განვითარებას ევროპის კონტინენტზე.
საქმიანობის სფეროები
ევროსაბჭოს საქმიანობა მოიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან მიმართულებას, რომლებიც ფოკუსირებულია ევროპული ღირებულებების დაცვასა და განვითარებაზე.
ადამიანის უფლებების დაცვისა და მონიტორინგის კუთხით, ევროსაბჭო ახორციელებს რეგულარულ მონიტორინგს წევრ ქვეყნებში. ამ პროცესის მთავარი ინსტრუმენტია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, რომელმაც 1959 წლიდან დღემდე 20,000-ზე მეტი გადაწყვეტილება მიიღო. სასამართლო განიხილავს საჩივრებს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის დარღვევებზე და უზრუნველყოფს მათ აღსრულებას.
დემოკრატიული ინსტიტუტების განვითარების ხელშეწყობის მიმართულებით, ორგანიზაცია აქტიურად მუშაობს საარჩევნო სისტემების გაუმჯობესებაზე, სასამართლო რეფორმების მხარდაჭერასა და კარგი მმართველობის პრინციპების დანერგვაზე. ვენეციის კომისია, როგორც ევროსაბჭოს საკონსულტაციო ორგანო, წევრ ქვეყნებს ეხმარება საკანონმდებლო რეფორმების განხორციელებაში.
ევროპული კულტურული მრავალფეროვნების დაცვისა და განვითარების კუთხით, ევროსაბჭო ახორციელებს მრავალ პროგრამას. მათ შორისაა ევროპის კულტურული მარშრუტების ინიციატივა, რომელიც მოიცავს 45-ზე მეტ სერტიფიცირებულ მარშრუტს და ხელს უწყობს კულტურულ ტურიზმს. ორგანიზაცია ასევე მხარს უჭერს ენობრივი მრავალფეროვნების შენარჩუნებას და რეგიონული ენების დაცვას.
დისკრიმინაციის, ქსენოფობიისა და შეუწყნარებლობის წინააღმდეგ ბრძოლაში ევროსაბჭო იყენებს სხვადასხვა მექანიზმს. რასიზმისა და შეუწყნარებლობის წინააღმდეგ ევროპული კომისია (ECRI) რეგულარულად აქვეყნებს ანგარიშებს წევრი ქვეყნების შესახებ და გასცემს რეკომენდაციებს. ორგანიზაცია ასევე ახორციელებს საგანმანათლებლო კამპანიებს ახალგაზრდებში ტოლერანტობის გასაძლიერებლად, როგორიცაა “No Hate Speech Movement”, რომელმაც 45 ქვეყანაში მოახდინა მობილიზება სიძულვილის ენის წინააღმდეგ.
საქართველო და ევროპის საბჭო
საქართველო ევროპის საბჭოს წევრი გახდა 1999 წლის 27 აპრილს და გახდა ორგანიზაციის 41-ე წევრი სახელმწიფო. ეს მნიშვნელოვანი მოვლენა წარმოადგენდა ქვეყნის დასავლური ინტეგრაციის პროცესის მნიშვნელოვან ეტაპს და დაადასტურა საქართველოს მზაობა ევროპული ღირებულებების გაზიარებისთვის.
წევრობის განმავლობაში, საქართველომ მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადადგა ევროპის საბჭოს სტანდარტებთან დაახლოების მიმართულებით. ქვეყანას რატიფიცირებული აქვს 69 კონვენცია, მათ შორის ისეთი მნიშვნელოვანი დოკუმენტები, როგორებიცაა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია, ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის ჩარჩო კონვენცია და ევროპული სოციალური ქარტია. ეს კონვენციები წარმოადგენს სამართლებრივ ჩარჩოს, რომელიც უზრუნველყოფს ადამიანის უფლებების, დემოკრატიისა და კანონის უზენაესობის დაცვას ქვეყანაში.
საქართველო აქტიურად თანამშრომლობს ევროპის საბჭოსთან დემოკრატიული რეფორმების განხორციელების პროცესში. ორგანიზაცია მნიშვნელოვან ტექნიკურ და საექსპერტო დახმარებას უწევს ქვეყანას სხვადასხვა სფეროში, მათ შორის:
- სასამართლო სისტემის რეფორმირება
- საარჩევნო სისტემის გაუმჯობესება
- კორუფციასთან ბრძოლა
- მედიის თავისუფლების უზრუნველყოფა
- ადგილობრივი თვითმმართველობის განვითარება
ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეა რეგულარულად ახორციელებს საქართველოში მიმდინარე დემოკრატიული პროცესების მონიტორინგს და შესაბამის რეკომენდაციებს აძლევს ქვეყანას. ორგანიზაციის ფარგლებში საქართველო ასევე მონაწილეობს სხვადასხვა პროგრამასა და პროექტში, რომლებიც მიზნად ისახავს სამოქალაქო საზოგადოების განვითარებას, ადამიანის უფლებების დაცვის გაძლიერებას და სამართლებრივი სახელმწიფოს მშენებლობას.
ორგანიზაციის მნიშვნელობა
ევროპის საბჭო წარმოადგენს უმნიშვნელოვანეს ორგანიზაციას, რომელიც 1949 წლიდან მოყოლებული აქტიურად უწყობს ხელს ევროპული ინტეგრაციისა და თანამშრომლობის პროცესებს. დღეისათვის ორგანიზაცია აერთიანებს 46 წევრ სახელმწიფოს, რაც პრაქტიკულად მთელ ევროპულ კონტინენტს მოიცავს და წარმოადგენს უნიკალურ პლატფორმას სახელმწიფოთაშორისი დიალოგისა და თანამშრომლობისთვის.
ორგანიზაციის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ვლინდება მისი როლით ევროპული ღირებულებების დაცვასა და განვითარებაში. ევროპის საბჭო არის ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის შემქმნელი და მცველი, რომელიც წარმოადგენს ფუნდამენტურ დოკუმენტს ადამიანის უფლებების დაცვის სფეროში. ორგანიზაციის ფარგლებში მოქმედი ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ყოველწლიურად განიხილავს ათასობით საქმეს და უზრუნველყოფს სამართლიანობის აღსრულებას ევროპის მასშტაბით.
წევრი ქვეყნებისთვის ევროპის საბჭო წარმოადგენს დემოკრატიული განვითარების მნიშვნელოვან გარანტს. ორგანიზაცია რეგულარულად ახორციელებს წევრი ქვეყნების მონიტორინგს დემოკრატიის, კანონის უზენაესობისა და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით. მაგალითად, საპარლამენტო ასამბლეის მონიტორინგის კომიტეტი და ვენეციის კომისია აქტიურად მუშაობენ წევრი ქვეყნების საკანონმდებლო და ინსტიტუციური რეფორმების მხარდასაჭერად. 2022 წელს ორგანიზაციამ განახორციელა 47 მონიტორინგის მისია და გასცა 80-ზე მეტი რეკომენდაცია დემოკრატიული ინსტიტუტების გაძლიერების მიზნით.
ევროპის საბჭოს მნიშვნელობა განსაკუთრებით თვალსაჩინოა პოსტ-საბჭოთა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებისთვის, რომლებმაც ორგანიზაციის დახმარებით მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწიეს დემოკრატიული რეფორმების განხორციელებაში. ორგანიზაცია ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კონფლიქტების პრევენციასა და მშვიდობის მშენებლობაში, კულტურათაშორისი დიალოგის წახალისებასა და სოციალური ერთიანობის გაძლიერებაში.
