გოდერძი ჩოხელი (1954-2007) წარმოადგენს XX საუკუნის მეორე ნახევრის ერთ-ერთ ყველაზე თვითმყოფად და მრავალმხრივ ხელოვან ადამიანს ქართულ კულტურულ სივრცეში. დაიბადა დუშეთის რაიონის სოფელ ჩოხში. მან შეძლო თავისი შემოქმედებით გაეერთიანებინა მთის ტრადიციული კულტურა თანამედროვე ხელოვნების ფორმებთან, რამაც მის ნამუშევრებს განსაკუთრებული ღირებულება და მნიშვნელობა შესძინა.
ჩოხელის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა მოიცავს მოთხრობებს, რამდენიმე რომანს, პიესას და კინოსცენარს. მისი ნაწარმოებები გამოირჩევა უნიკალური ნარატიული სტილით, სადაც რეალისტური თხრობა ხშირად ერწყმის მითოლოგიურ და ფოლკლორულ ელემენტებს.
კინემატოგრაფიის სფეროში ჩოხელმა შექმნა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფილმი, მათ შორის “ბაკურხეველი ხევსური” (1980) და “ადამიანთა სევდა” (1984), “სამოთხის გვრიტები” (1997) რომლებმაც საერთაშორისო აღიარება მოიპოვეს და არაერთი ჯილდო დაიმსახურეს საერთაშორისო კინოფესტივალებზე. მისი ფილმები გამოირჩევა ღრმა ფილოსოფიური ქვეტექსტებით და ქართული მთის ყოფის უნიკალური ასახვით.
გოდერძი ჩოხელის შემოქმედება დღემდე რჩება შთაგონების წყაროდ თანამედროვე ხელოვანებისთვის და მისი ნაწარმოებები თარგმნილია მრავალ უცხო ენაზე, რაც ხელს უწყობს ქართული კულტურის პოპულარიზაციას საერთაშორისო დონეზე.
განათლება და კარიერის დასაწყისი
გოდერძი ჩოხელი 1954 წელს დაიბადა საქართველოს ერთ-ერთ უძველეს და ულამაზეს კუთხეში – დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩოხში (გუდამაყრის თემი). მთიანი რეგიონის უნიკალურმა კულტურამ და ტრადიციებმა მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია მის შემოქმედებით ჩამოყალიბებაზე.
1972 წელს ჩოხელმა წარმატებით ჩააბარა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტში კინომცოდნეობის ფაკულტეტზე, სადაც მან საფუძვლიანად შეისწავლა კინოხელოვნების თეორია და ისტორია. თუმცა, მალევე გადაწყვიტა თავისი შემოქმედებითი პოტენციალის რეალიზება კინორეჟისურაში და 1974 წელს გადავიდა კინოსარეჟისორო ფაკულტეტზე.
1974-1979 წლების განმავლობაში ის სწავლობდა კინოსარეჟისორო ფაკულტეტზე, სადაც მისი პედაგოგები იყვნენ ქართული კინოს გამოჩენილი მოღვაწეები. ამ პერიოდში ჩოხელმა შექმნა რამდენიმე სასწავლო ფილმი, რომლებმაც უკვე მაშინ მიიქცია პროფესიონალების ყურადღება.
1979 წელსვე გოდერძი ჩოხელმა დაიწყო მუშაობა კინოსტუდია “ქართულ ფილმში” დამდგმელ რეჟისორად, რაც მისი პროფესიული კარიერის მნიშვნელოვანი ეტაპი გახდა. “ქართული ფილმი” იმ პერიოდში წარმოადგენდა ერთ-ერთ წამყვან კინოსტუდიას საბჭოთა კავშირში, სადაც იქმნებოდა მაღალმხატვრული ღირებულების ნამუშევრები. სწორედ აქ დაიწყო ჩოხელმა თავისი უნიკალური ხელწერის ჩამოყალიბება, რომელიც აერთიანებდა ხევსურული ფოლკლორის ელემენტებს თანამედროვე კინოენასთან.
ლიტერატურული მოღვაწეობა
გოდერძი ჩოხელის ლიტერატურული მოღვაწეობა 1977 წლიდან იწყება, როდესაც მისი პირველი მოთხრობები გამოქვეყნდა საქართველოს წამყვან ლიტერატურულ ჟურნალებში, მათ შორის “ცისკარსა” და “მნათობში”. მისი ადრეული ნაწარმოებები გამოირჩეოდა მთის ყოფის ღრმა ცოდნითა და მხატვრული ოსტატობით.
1980 წელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა მწერლის კარიერაში – გამოიცა მისი პირველი წიგნი “წერილი ნაძვებს”, რომელმაც მაშინვე მიიპყრო კრიტიკოსებისა და მკითხველების ყურადღება. ამ კრებულმა დაიმსახურა წლის საუკეთესო პირველი წიგნის პრემია, რაც იშვიათი წარმატება იყო დებიუტანტი მწერლისთვის.
შემდგომ წლებში ჩოხელმა შექმნა რამდენიმე მნიშვნელოვანი რომანი, რომლებმაც განსაზღვრეს მისი ადგილი ქართულ ლიტერატურაში. განსაკუთრებით აღსანიშნავია რომანები “მგელი”, “მღვდლის ცოდვა” და “ადამიანთა სევდა”. ამ ნაწარმოებებში მწერალმა შეძლო მთის ტრადიციული ყოფის, ადამიანური ურთიერთობებისა და ეგზისტენციალური პრობლემების ღრმა მხატვრული ანალიზი.
ჩოხელის შემოქმედებამ მალევე გადალახა საქართველოს საზღვრები. მისი ნაწარმოებები ითარგმნა მრავალ ენაზე, მათ შორის რუსულ და იტალიურ ენებზე, რამაც საერთაშორისო მკითხველს საშუალება მისცა გაცნობოდა თანამედროვე ქართული ლიტერატურის ამ გამორჩეულ წარმომადგენელს. თარგმანებმა მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ქართული კულტურის პოპულარიზაციას საზღვარგარეთ და დაადასტურა ჩოხელის შემოქმედების უნივერსალური ღირებულება.
კინემატოგრაფიული მოღვაწეობა
გოდერძი ჩოხელი ქართული კინოხელოვნების მნიშვნელოვანი წარმომადგენელია, რომელმაც თავისი კარიერის განმავლობაში 16 მოკლე და სრულმეტრაჟიანი ფილმი შექმნა. მისი კინემატოგრაფიული ნამუშევრები გამოირჩევა ღრმა ფილოსოფიური შინაარსით, ქართული ტრადიციების თემატიკით და უნიკალური მხატვრული ხედვით.
განსაკუთრებული წარმატება მოიპოვა მისმა ფილმმა “ადგილის დედა” (1976 წელი), რომელმაც საერთაშორისო აღიარება მოუტანა რეჟისორს. ფილმმა უმაღლესი ჯილდო – გრან-პრი მოიპოვა გერმანიის ქალაქ ობერჰაუზენის პრესტიჟულ საერთაშორისო კინოფესტივალზე. ეს იყო მნიშვნელოვანი აღიარება არა მხოლოდ ჩოხელისთვის, არამედ მთელი ქართული კინემატოგრაფისთვის.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი წარმატება უკავშირდება ფილმს “ცოდვის შვილები”, რომელმაც მონტე-კარლოს საერთაშორისო კინოფესტივალზე პრესტიჟული ჯილდო “ვერცხლის ნიმფა” დაიმსახურა. ეს ჯილდო ადასტურებს ჩოხელის შემოქმედების მაღალ მხატვრულ ღირებულებას და საერთაშორისო აღიარებას.
ჩოხელის კინემატოგრაფიული მოღვაწეობის მწვერვალად შეიძლება ჩაითვალოს 1991 წელი, როდესაც მას საქართველოს სახელმწიფო პრემია მიენიჭა კინოხელოვნებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის. ეს ჯილდო წარმოადგენს აღიარებას იმ მნიშვნელოვანი როლისა, რომელიც მან შეასრულა ქართული კინოს განვითარებაში.
მისი ფილმები გამოირჩევა მთის თემატიკით, ტრადიციული ქართული ყოფის ასახვით და ღრმა ჰუმანისტური იდეებით, რამაც განაპირობა მისი ნამუშევრების წარმატება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო ასპარეზზე.
გოდერძი ჩოხელმა ქართულ კულტურას დაუტოვა მდიდარი და მრავალფეროვანი მემკვიდრეობა, რომელიც მოიცავს როგორც ლიტერატურულ ნაწარმოებებს, ისე კინემატოგრაფიულ შედევრებს. მისი შემოქმედება გამორჩეულია ღრმა ფილოსოფიური აზროვნებით, სადაც ადამიანის არსებობის ფუნდამენტური საკითხები განიხილება მთის ტრადიციული ყოფის კონტექსტში.
გოდერძი ჩოხელის გარდაცვალების შემდეგ, მისი უკანასკნელი განსასვენებელი ადგილი გახდა მცხეთის სამთავროს დედათა მონასტრის ეზო, რაც სიმბოლურად ასახავს მის მჭიდრო კავშირს ქართულ სულიერ და კულტურულ ტრადიციებთან. ეს ადგილი დღეს მწერლის თაყვანისმცემელთა მომლოცველობის ადგილადაც იქცა.
მისი მემკვიდრეობის პატივსაცემად, საქართველოში რეგულარულად იმართება მისი შემოქმედებისადმი მიძღვნილი ლიტერატურული საღამოები და კინოჩვენებები. 2018 წელს დაარსდა გოდერძი ჩოხელის სახელობის ლიტერატურული პრემია, რომელიც ყოველწლიურად გადაეცემა გამორჩეულ ავტორებს მთის თემატიკაზე შექმნილი ნაწარმოებებისთვის.
გოდერძი ჩოხელის წვლილი ქართულ კულტურაში განუზომელია და მისი მემკვიდრეობა დღემდე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს თანამედროვე შემოქმედებით სივრცეზე. მისი ნაწარმოებები, რომლებიც მოიცავს 5 რომანს, 200-ზე მეტ მოთხრობას და 10-მდე კინოსცენარს, წარმოადგენს უნიკალურ შერწყმას ტრადიციული ქართული მთის ყოფისა და თანამედროვე ლიტერატურული ხედვისა.
ჩოხელის შემოქმედების მრავალმხრივობა განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მის უნარში, ერთდროულად ყოფილიყო წარმატებული მწერალი, კინორეჟისორი და მხატვარი. მისი ორიგინალური ხედვა ვლინდება როგორც ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, სადაც მისტიკური რეალიზმი ორგანულად ერწყმის მთის ფოლკლორს, ისე კინემატოგრაფიულ ნამუშევრებში, რომელთაგან “ადამიანთა სევდა” და “წერილი ნაძვებს” დღემდე რჩება ქართული კინოს მნიშვნელოვან ნიმუშებად.
მიუხედავად იმისა, რომ გოდერძი ჩოხელი 2007 წელს გარდაიცვალა, მისი გავლენა ქართულ კულტურაზე არ შემცირებულა. მის საპატივცემულოდ ყოველწლიურად იმართება ლიტერატურული კონკურსები და ფესტივალები, მისი ნაწარმოებები ითარგმნება სხვადასხვა ენაზე (უკვე 15-ზე მეტ ენაზეა თარგმნილი), ხოლო გუდამაყრის ხეობაში არსებული მისი სახლ-მუზეუმი ყოველწლიურად ათასობით ვიზიტორს მასპინძლობს. ჩოხელის უნიკალური ხედვა და მხატვრული სამყარო კვლავაც რჩება შთაგონების წყაროდ ახალი თაობის შემოქმედთათვის, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს მის განსაკუთრებულ ადგილს ქართული კულტურის ისტორიაში.
